Hüseyin Cahit Yalçın

Hakkında

d. 1875 Balıkesir, ö. Ekim İstanbul. Gazeteci, yazar, çevirmen ve siyasetçi. Yazarlığa Servet-i Fünûn döneminde başlamıştır. Babası bir maliye memuru (Aşar Müdürü) olan Ali Rıza Efendi, annesi Fatma Neyyire Hanım’dır. Hüseyin Suat adında ağabeyi vardır. İlköğrenimini İstanbul’da, ortaöğrenimini Serez’de Askeri Rüştiye’de tamamlamıştır. 1889’da İstanbul’da Dersaadet İdadîsinde (İstanbul Lisesi) öğrenim görmüş ve edebiyata ilgisi öğrencilik yıllarında başlamıştır. İlk romanı "Nâdide" 1891’de yayımlanmıştır.

1893-1896 yılları arasında İstanbul’da, Mekteb-i Mülkiye’de yükseköğrenim görmüştür. Son sınıfta birkaç arkadaşıyla “Mektep” adlı dergiyi çıkararak gazeteciliğe başlamıştır. Daha sonra Edebiyat-ı Cedide topluluğuna katılmıştır. Gazetecilik yaşamı Servet-i Fünun dergisinde yayımlanan öyküleri, sanata ilişkin makalelerinin yanı sıra, Mütalaa, Tarik, Sabah ve Saadet gibi gazetelerdeki yazıları ile devam etmiştir. Bir süre Maarif Nezareti Mektub-i Kalemi’nde çalıştıktan sonra 1897 yılından itibaren Vefa ve Mercan İdadilerinde Türkçe, Fransızca öğretmenliği ve idarecilik yapmıştır ve 1899’da ilk öykü kitabı Hayat-ı Muhayyel yayımlanmıştır.

1900 yılında Tevfik Fikret’in dergiden ayrılmasından sonra Servet-i Fünun Dergisi’nin yönetimini yürütmüştür. 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanından sonra memuriyetten ayrılmış ve edebiyatı bırakıp gazeteciliğe ve siyasete başlamıştır. İttihat ve Terakki yöneticilerinin isteği doğrultusunda Ağustos 1908'de Tevfik Fikret ve Hüseyin Kazım Kadri ile birlikte Tanin gazetesini kurmuştur. Sonrasında İttihat ve Terakki'den milletvekili seçilmiştir ve 1908-1912 Osmanlı Meclisi Mebusanı, 1912 Nisan-Ağustos Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve 1914-1918 Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda İstanbul milletvekili olarak görev almıştır. Meclisin ikinci dönem çalışmalarında meclis başkanlığını yürütmüştür. 1911'de Maliye Bakanı Mehmet Cavit Bey’in teklifi ile Düyunu Umumiye Dayinler vekili olarak görev verilmiştir.

Hükümete yönelik eleştirileri yüzünden 1912’de gazetesinin kapatılmasının üzerine Viyana’ya kaçmış, Bâb-ı Âli Baskını’ndan sonra İstanbul’a dönebilmiştir. 1913’te yeniden çıkartmaya başladığı Tanin’de eleştirilerini artık İttihat ve Terakki’ye yöneltmiştir. Hüseyin Cahit, I. Dünya Savaşı sonrası İstanbul’un işgal edilip meclisi dağıtan İngilizler tarafından Şubat 1919’da tutuklanıp Bekirağa Bölüğü’ne konulan 78 kişi arasındaydı. Diğer tutuklularla birlikte Malta'ya sürülmüştür. 

1922'de Malta’dan İstanbul’a döndükten sonra Tanin adıyla gazete çıkarmasına izin verilmeyince gazeteyi "Renin" adıyla çıkarmaya başladı. Gazetesinde Anadolu’da devam eden milli mücadeleyi destekleyici yazılar kaleme almış ve bir süre sonra gazetesinin adını Tanin’e dönüştürmüştür. Her ne kadar yazılarıyla İstiklal Savaşı’na destek verse de saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması konularındaki tutumu nedeniyle gazete Ankara hükûmeti tarafından muhalif bir yayın organı haline gelmekle suçlanmış ve muhalif gazeteci ilan edilmiştir. Lozan Anlaşması’ndan sonra Hint asıllı iki İngiliz’in İngiltere İslam Cemiyeti adına başbakanlığa gönderdikleri mektubu, henüz başbakanlığa ulaşmadan, 5 Aralık 1923 günü gazetesinde yayımlanması nedeniyle İstiklal Mahkemesi’nde yargılanmıştır.

1933'te Akşam gazetesinde yazılar yazmaya ve cumhuriyetin 10. Kuruluş yıl dönümünden itibaren Türk kültür hayatının önemli yayın organlarından biri olan Fikir Hareketleri dergisini yayımlamaya başlamıştır. Fikir Hareketleri Dergisi, 1940 yılına kadar yayın hayatını sürdürmüştür. Siyasete atıldığı 1939 yılına kadar dergide iç politika ile ilgili güncel yazılar yazmaktan uzak durmuştur. 1935-1946 arasında Yedigün Dergisi’nde sohbet, deneme, gezi yazıları yayımlamıştır.

Atatürk'ün ölümünden sonra, İsmet İnönü'nün teklifiyle tekrar politikaya dönmüştür. 1943-47 yılları arasında Tanin Gazetesi'ni tekrar yayınlamıştır. Tanin Gazetesi'ni kapadıktan sonra 11 Eylül 1948'den itibaren CHP’nin resmi yayın organ olma özelliği taşıyan Ulus Gazetesinde başyazarlık yapmıştır. Demokrat Parti yönetimine karşı bir yazısından dolayı 1954'te 79 yaşında tutuklanarak hapse girmiş ve kısa süre sonra Cumhurbaşkanı tarafından bağışlanarak çıkmıştır. Hapishaneden çıktıktan sonra da yazı yazmayı ve iktidarı eleştirmeyi sürdürmüştür. 1957 seçimlerinde tekrar milletvekili adayı olmuş ancak seçimlerin sonucunu öğrenemeden 18 Ekim 1957 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetmiştir.

Eserleri

Nâdîde (1891)

Hayât-ı Muhayyel (1898)

Hayal İçinde (1901)

Hayât-ı Hakîkiyye Sahneleri (1909)

Türkçe Sarf ve Nahiv (Üçüncü Sene 1908, Birinci Sene 1910, İkinci Sene 1910)

Türkçe Sarf ve Nahiv (Yeni Başlayanlar İçin, 1910)

Kavgalarım (1910)

Niçin Aldatırlarmış? (1922)

Edebî Hâtıralar (1935, Rauf Mutluay tarafından sadeleştirilerek Edebiyat Anıları adıyla yayımlanmıştır, 1975)

Siyasal Anılar (Aynı adla Rauf Mutluay tarafından sadeleştirilip bazı kısımları çıkarılarak yayımlanmıştır, 1976).

Talat Paşa (1943)

Benim Görüşümle Olaylar (4 Cilt, 1945-47)

Seçme Makaleler (1951)

Çevirileri

Loti, Pierre; İzlanda Balıkçıları (1903)

Marillie, Leon; Hürriyyet-i Vicdân (1906)

Murri, Tollio; Kürek Cehennemi (1936)

Guignes, Joseph de; Hunlar’ın, Türkler’in, Moğollar’ın ve Daha Sair Tatarlar’ın Târîh-i Umûmîsi (I-VIII, 1923-1925)

Caetani, Leone; İslâm Tarihi (I-X,1924-1927)

Pareto, Vilfredo; Sosyalist Meslekleri (1924)

Emile Durkheim’den Din Hayatının İbtidaî Şekilleri (I-II, 1924)

Bryce, James; Asrî Demokrasiler (I-IV, İstanbul 1924)

Hirn, Yrjö; Sanâyi-i Nefîsenin Menşeleri (1925)

Mill, John Stuart; Hürriyet (1927)

Lowel, A. Lawrence; İngiltere’nin Hükûmeti (I-V,1927)

Binet, Alfred; Ruh ve Beden (1927)

Vacherot, Etienne; Demokrasi (1931)

Laboulaye, Édouard René de; Vatandaşın Kitabı (1931)

Jacques Bainville'den Fransa Tarihi (I-II, 1938)

Maurois, Andre; İngiltere Tarihi (I-II,1938)

Busbecq, Ogier Ghislain de; Türk Mektupları (1939)

Pichon, Jean Charles; Cihan Harbinin Şarka Ait Kaynakları (1939)

Anatole, France; Allahlar Susamışlardı (1937)

Seignobos, Charles; Avrupa Kavimlerinin Mukayeseli Tarihi (I-II, 1939)

Hitler, Adolf; Kavgam (1940)

Vivanti, Annie; Yırtıcılar (I-II,1942)

Koestler, Arthur; Sovyet Efsanesi ve Hakikat: Kızıl Rusya’nın İç Yüzü (1947)

France, Anatole; Tanrılar Susamışlardı (1962)

Kaynakça

Yüksel, N. (2004). Fikir Hareketleri Dergisi (doktora tezi). Ankara Üniversitesi. (Erişim: Aralık 2023)

https://www.turkedebiyati.org/huseyin-cahit-yalcin/ (Erişim: Aralık 2023)

Yazan

Aleyna Tuğçe SÜMER