Nüzhet Sabit

Hakkında

d. 1883 Yemen, ö. 1920 İstanbul. Memur, eğitimci, gazeteci ve çevirmen. Babası dönemin tanınmış askerî şahsiyetlerinden Mirliva Mustafa Sabit Paşa’dır. Soyu Karamanoğullarına dayanmaktadır. Babasının görevi sebebiyle Şam, Adana, Urfa, Halep gibi şehirlerde yaşamış ve öğrenim görmüştür. Şam’da askerî rüştiyede orta öğrenimine başlamış, Adana’da Mülkiye İdadisine geçmiştir. Daha sonra Şam İdadisi ile İstanbul Mercan İdadisinde lise öğrenimini ve Mekteb-i Mülkiye’de de yükseköğrenimini tamamlamıştır.

Memuriyet hayatı Dâhiliye Vekâleti Kaleminde başlamış, Eylül 1905’te Rodos Valiliği Maiyet Memurluğuna kaymakamlık stajını yapmak üzere atanmıştır. Rodos’ta iken idadide tarih ve edebiyat öğretmenliği de yapmıştır. II. Meşrutiyet’in 1908’de ilanına kadar burada bulunmuş ve sonra izin alarak İstanbul’a dönmüştür. İstanbul’a dönüşünden sonra İttihat ve Terakki Cemiyetine katılmıştır. Çalışkanlığı ve girişimci ruhu, millî meselelere olan alakası onun bu cemiyet içerisinde aktif rol oynamasında etkili olmuştur.

31 Mart Vakası gerçekleştikten birkaç ay sonra eğitim görmek için Fransa’ya gitmiştir. Paris’te Ecole Libre des Sciences Politiques’e kaydolmuştur. Buradaki öğrenimine ek olarak Hukuk Fakültesinden de dersler almıştır. Fransa’daki öğrenimi ile birlikte Fransızcasını da ilerletmiştir. Paris’te öğrenimine devam ederken vereme yakalanmış ve 1910 yılında İstanbul’a dönmüştür.

İstanbul’a döndükten sonra Darülmuallimîn’de öğretmenlik yapmıştır. Öğretmenliğin yanında İttihat ve Terakki Cemiyetinin Kadıköy şubesinde görev almıştır. Fakat cemiyetin işleyişinden memnun kalmamış, fikren ayrılıklar yaşamış ve cemiyetten istifa etmiştir. Bundan sonra İttihat ve Terakki Cemiyetinin faaliyetlerine muhalefet etmeye başlamıştır. Bu amaçla Vazife adıyla çıkardığı gazete ve Binbirkuş Kütüphanesi adlı yazı dizisiyle eleştirilerini paylaşmıştır.

1911 yılında eğitim ve iktisat konularında fikirlerini duyurmak için Teavün-i İçtimaî adlı bir dernek kurmuştur. 1913 yılında Darüşşafaka'da iktisat-coğrafya öğretmenliği yapmıştır. Birinci Dünya Harbi’nin başlaması üzerine askere alınmıştır. Hastalığı nüksedince terhis olmuştur. İstanbul’a döndükten sonra Erenköy Numune Mektebi Türkçe öğretmenliğine atanmıştır. 

Mütareke döneminde, Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile yakın ilişkileri neticesinde önemli bir siyasi şahsiyet olmuştur. 1919 yılında kurulan Damat Ferit Paşa Hükümetinde İaşe Umum Müdürlüğü görevine getirilmiştir. Daha sonra Matbuat Cemiyeti Genel Sekreteri olarak görevlendirilmiştir. Ancak bilhassa İaşe Umum Müdürlüğündeki yoğun çalışma temposu, üstüne hakkında ortaya atılan rüşvet iddiaları ve soruşturmalarla iyice sarsılmıştır. İaşe’deki görevinden ayrıldıktan sonraki günlerde hastalığı ilerlemiştir. Eylül 1919’da Kızıltoprak’taki evinde henüz 36 yaşında iken vefat etmiştir.

Eserleri

Siyaset Yolları (1911)

Teavün-i İçtimai (1911)

Kelime Usulüyle Elifba (1918)

İaşe’de Kırkbeş Gün (1919)

Karganın Genç Nazırlara Bir Suali (1912)

Devekuşu’nun Mebuslara Hitabı (1912)

Doğan’ın Tarihe Cevabı (1912)

Tonguz’un Rüyası (1918)

Vazife-i İsyan (1918)

Ana Dili (Devre-i Ula, Devre-i Mutavassıta, Devre-i Aliye) (1918)        

Elifba Meselesi I (1918)

Elifba Meselesi II (1918)

Bugünün Vazifesi 

Çevirileri

Sienkiewicz, Henryk; Quo Vadis (1912)

Kaynakça

Alkan, Fatih (2010). Nüzhet Sabit’in Türkçe öğretimindeki yeri üzerine bir inceleme. Yayımlanmamış      yüksek lisans tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. (Erişim: Aralık 2023)

https://www.turkedebiyatcilar.net/nuzhet-sabit-kimdir-hayati-ve-eserleri (Erişim: Aralık 2023)

https://www.biyografya.com/biyografi/11152 (Erişim: Aralık 2023)

https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nuzhet-sabit (Erişim: Aralık 2023)

Yazan

Aleyna Tuğçe SÜMER