Osman Fırat Baş

Hakkında

d. 27 Mayıs 1969, Ankara. Osman Fırat Baş, Ankara Üniversitesi D.T.C.F. Leh Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun bir akademisyen ve çevirmendir. Çeviri eserlerinde adını bazen "O. Fırat Baş" olarak kullanmaktadır. Polonyalılarla çalışmaları sırasında dedesinden kalan "Osman" ismini daha yaygın ve söylenmesi kolay diye kullanmaya başlamıştır. O. Fırat Baş, 2012 yılında alanında doçent doktor unvanını almıştır. Baş, 1998'den 2017'ye kadar Polonya Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği'nde çevirmen olarak görev yapmış, ardından 2017'den itibaren Polonya Adam Mickiewicz Üniversitesi Slav Filolojisi Kürsüsü’nde çalışmaktadır.

Ebeveynleri Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi mezunudur. Annesi devlet memuru, babası ise yüksek bir bürokrattı. Her ikisi de matematik alanında yetenekliydi, babası özellikle Almanca konusunda kendini geliştirmişti.

Baş, evli ve 24 yaşında Uluslararası İlişkiler mezunu ve doğuştan iki dilli bir oğlu var. Kendi eğitim hayatına gelince, Ankara'da devlet okulunda ilkokul eğitimini tamamladıktan sonra İngilizce müfredatlı bir okulda ortaokul ve lise eğitimini aldı. Erken yaşta İngilizce öğrenmeye başlaması, Ankara Üniversitesi Leh Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı'na (şimdiki adıyla Polonya Dili ve Kültürü Anabilim Dalı) kolayca girmesini sağladı.

Baş'ın çocukluktan gelen bir çizim yeteneği vardı, ancak bu yeteneğini akademik olarak geliştirmemişti. Çeviri eserlerinde başarılı olmasının ardında, metinlerdeki görsel öğeleri kelimeye dökebilme yeteneği yatıyor olma ihtimalini belirtiyor. Kendisi “bir metindeki oranları, güneş ışığını, gölgeyi, renkleri ve buna benzer şeyleri görüyor, sözcükler yardımıyla bunu –elimden geldiğince– yansıtabiliyorum” diyerek çevirilerindeki yaratıcılığına değinmiştir. 20 yıl boyunca çevirmenliğin ana mesleği olduğunu; Ankara metrosunu inşa eden Polonya firmasında ve 19 yıl boyunca Polonya Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği'nde çevirmen olarak çalıştığını belirtiyor. Bunların yanı sıra aynı zamanda bürolara yeminli tercümanlık da yaptı. Akademik kariyerine devam eden Baş, Leh Dili ve Edebiyatı alanında doktorasını A.Ü Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlamış ve doçentliği de Yüksek Öğrenim Kurumu aracılığıyla almıştır.

Sürekli işin içinde olmak ve her yeni çeviriyle daha iyisini yapmaya çalışmak Baş'ın çevirmenlik anlayışını şekillendirmiştir. Lehçe-Türkçe, Türkçe-Lehçe, İngilizce-Türkçe ve nadiren Türkçeden İngilizceye ve İngilizceden Lehçeye çeviriler yapmıştır.

Polonyalı Türkolog Lech Faszcza’dan hukuk metinleri çevirisi üzerine çok şey öğrendiğini belirtirken, çevirmenliğin sürekli işin içinde olunan ve her yeni çeviride bir öncekinden daha iyisini yapmaya çalışılarak geliştirilen bir meslek olduğunu bir kez daha vurguluyor.

Edebi çevirilerde yerelleştirmeye yakın duran Baş, Can Yücel kadar bu konuda cesur olmadığını belirtmekle beraber, yerelleştirmeyi ve metnin "yabancılığını" korumayı dengeleyerek "altın ortayı bulmak" olarak tanımladığı bir yaklaşım benimsemiştir.

Eserleri

Gombrowicz İnsanı (2006)

Lehçe-Türkçe Deyimler ve Atasözleri Seçkisi. Polsko-turecki wybór idiomów i zwrotów z dodatkiem przyslów (2010)

Wandaćka. Współpracy między Turcją i Polską w dziedzinie lotnictwa wojskowego: Wytwórnie Samolotów Tureckiej Ligi Lotniczej w Etimesgut (1941–1946) oraz w Kayseri (1936–1937) (2022)

Lehistan’dan Bugünkü Polonya’ya (2001, Güncellenmiş Basım: 2003)

“Polonyalı Havacılar ve Türk Hava Kurumu / Polish Aviators and Turkish Aeronautical Association” (2015)

“Adam Mickiewicz – Vatan Şairi” (2015)

Kitap İçinde Bölümler

“Herbert: Ruhun Lifleri ve Vicdanın Kıkırdakları” (2017)

“Dyskusja wokół Apamei” (2018)

“Udomowiona Ferdydurke” (2022)

Tebliğler

“Zdrajca lojalny wobec swoich zdrad” (2005)

“İki Türkolog ve Bilimin Siyaseti Üzerine / About Two Turkologists and Politics of Science” (2012)

“Stanislaw Malachowski’nin İstanbul Hatıraları / Stanisław Małachowski’s Memoirs from Istanbul” (2014)

“Tadeuş Bey’i Çevirmek / Translating «Sir Thaddeus»” (2018)

“Tłumacz i Ferdydurke” (2022)

Çevirileri

Nałkowska, Zofia: Madalyonlar (1998)

Polonezköy Mezarlığı (2000)

Dygat, Stanisław: Karnaval (2001)

Schulz, Bruno: Siyah Güneş (2002)

Miłosz, Czesław: Tutsak Edilmiş Akıl (2006)

Po(l)emat: Polonya Edebiyatı Çeviri Şiir Seçkisi (2007)

Herbert: 1924-1998 (2008)

Grabiński, Stefan: Hareket İblisi (2010)

Kołodko, Grzegorz W.: Gezici Dünya: Geçmişten Geleceğe Küresel Ekonomi-Politik (2011)

Baccalario, Pierdomenico: Century III – Rüzgarlı Şehir (2013)

Masłowska, Dorota: Ne Yapsak Nafile / Lehçe Konuşan İki Gariban Rumen (2014)

Kajak, Olgierd: Yukarıya (2014)

Gombrowicz, Witold: Ferdydurke (2015, II. Basım 2017)

Kapuściński, Ryszard: Herodot’la Yolculuklar (2015)

Miłosz, Czesław: Tutsak Edilmiş Akıl (2017)

Pałyga, Artur: Tato/Baba (2017)

Gombrowicz, Witold: Pornografi (2018)

Grabiński, Stefan: Hareket İblisi (2019)

Çekmecemden Çeviriler. Leh Edebiyatı’ndan Kısa Metinler (2023)

Zagajewski, Adam: İki Kent (2023)

Ödülleri

Beşparmak dergisinin Samim Kocagöz 7. Öykü Yarışması'nda Seçici Kurul Özel Ödülü (2002)

Polonya Dışişleri Bakanlığı Teşekkür Mektubu, çeviri çalışmaları için (2006)

Polonya Kültür Vakfı'nın "Polonya Edebiyatı’nın Dünyada Tanıtımı Onur Ödülü", çeviri çalışmaları için (2014)

Polonya Cumhuriyeti Kültür ve Ulusal Miras Bakanlığı'nın "Üstün Hizmet Madalyası", çeviri çalışmaları için (2015)

Ryszard Kapuscinski Yeni Bir Dile Çeviri Ödülü (2016)

Polonya Yazarlar Birliği ZAiKS'in Edebiyat Çevirmeni Ödülü (2019)

Kaynakça

Osman Fırat Baş ile Röportaj [Aralık, 2023]

Yazan

Atacan Yeşilada