Necla Aytür

Hakkında

Necla Aytür Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı’nı bitirdi. Bu dalda doktora yaptı. Minnesota ve Yale Üniversitelerinde Amerikan edebiyatı üzerine çalıştı. Doçentlik tezini William Faulkner üzerine hazırladı. ABD’de Louisiana Üniversitesi’nde Amerikan edebiyatı dersleri verdi. Uzun süre Ankara Üniversitesi Amerikan Kültür ve Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanlığı yaptı. Oradan emekli oldu. “Amerikan Romanında Gerçekçilik” (1987, A.Ü. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları) adlı bir kitabı olan Aytür, çeşitli Amerikan yazarları, şiir dili ve çeviri sorunları üstüne yazılar yazdı. Ayrıca çeşitli etnik gruplardan çağdaş kadın yazarların öykülerini derleyip çevirdiği bir seçkiyi “Başka Bir Amerika” başlığı altında yayımladı.  Aytür 7 Ekim 2017’de Ankara’da vefat etti.

Yıldız Teknik Üniversitesi Gülsüm Canlı’nın doktora tezinde Necla Aytür’ün çeviri yöntemi ve görüşleri hakkında aşağıdaki bilgilere yer verilmiştir:

Aytür ‘’özgün metin zenginken çeviri metin daha yoksundur, çeviride ölümcül kayıplar söz konusu olabilir, hatta çok farklı iki dil arasında çeviri mümkün olamayabilir.“

‘’Kitabın ilk kısmında yer alan “Çeviri Üzerine Düşünceler” başlıklı bölümde Aytür, benimsediği çeviri yaklaşımına dair ipuçları verir. Kültürümüze katkıda bulunmak adına yabancı bir dili iyi bilen her aydının çeviri yapması gerektiğine inanan Aytür’e göre insanlığın ortak malı olan bilgi birikimi paylaşılmalıdır (Aytür, 2010, 159). Çevirinin gerekliliğini savunan Aytür, neyin çevrileceğini her alanın uzmanının bileceğine, çünkü çeviri için sadece kelime dağarcığına sahip olmanın yetmeyeceğine, ayrıca konuya da hâkim olmak gerektiğine inanır (age, 159). Aytür, çevrilecek her metnin yeni çeviri sorunları ürettiği (age, 160) iddiasından yola çıkarak, neyin nasıl çevrilmesi gerektiğine dair çeşitli önerilerde bulunur. Yazarların biçemlerinin süs olmadığını, belli bir amacının olduğunu ifade eden Aytür, biçemle anlamın iç içe olduğunu, yazarın biçemle amaçladığının çeviride de çevirmen tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğine inanır (age, 161-162). Örneğin, Aytür’e göre yazar uzun cümleler kuruyorsa çevirmen bunları parçalamadan çevirmek durumundadır. Aytür, biçemin yanı sıra metnin dil özellikleri konusunda da görüşlerini paylaşır. Örneğin, simgesel dil kullanımı söz konusu olduğunda çevirmenin kaynak metindekilere benzer çağrışımlar yakalamak için yaptığı bir buluşla bazen mutlu olduğunu, bazense “özgün metnin zenginliği yanında çeviri metnin yoksunluğunu” görüp pişman olduğunu belirtir (age, 166, vurgu bana ait). Aytür’e göre çevirmenin zorlu işlerinden biri de yazarın kasıtlı olarak belirsiz bıraktığı durumlardır. Bu tarz durumlarda yapılması gereken, metne yorum getirmek değil, erek dilde kaynak dildekine yakın çağrışımları olan kelimeleri bulup çözümlemektir; aksi takdirde “çeviride ölümcül kayıplar”dan söz edilebilir (age, 169, vurgu bana ait). Aytür, çeviride lehçelerin karşılığının bulunmadığını ancak bu durumda eğitimsiz kimselerin günlük konuşmaları erek metne yansıtılarak kaynak metinde lehçe kullanıldığına dair ipucu verilebileceğini belirtir (age, 172). Önerdiği bütün çözümlere rağmen Aytür, “tam bir çevirinin gerçekten olamayacağına”, çünkü çeviri sırasında “özgün metinlerin bir şeyler yitirdiğine” ancak yine de “iyi bir yapıtın iyi çevirisinde özgünden kalan pek çok şey” olacağına dikkat çeker (age, 173, vurgu bana ait). 38 Necla Aytür’ün çeviriye dair paylaştığı düşüncelerin ve çeviride olası sorunlar için önerdiği çözümlerin her seferinde kaynak metnin üstünlüğüne işaret ettiği söylenebilir. Aytür’ün çeviriye dair söylemlerindeki ‘eksiklik’, ‘imkânsızlık’ ve ‘kayıp’ vurgusu, kaynak metin odaklı tutumunun yansımaları olarak görülebilir. ‘’

Eserleri

Amerikan Romanında Gerçekçilik (1977)

Bir Başka Amerika/Kadınca Öyküler (1999)

Kitaplar Arasında  (2010)

Çeviriler

Henry James: Daisy Miller (1966)

Herman Melville: Yasalar ve İnsanlar (1978)

Henry James: Yürek Burgusu (1988)

Henry James: Bir Kadının Portresi (1995, Necla Aytür, Ünal Aytür)

Kate Chopin: Uyanış (1990)

William Faulkner: Kurtar Halkımı Musa (2004)

Henry James: Bir Kadının Portresi (2006)

Herman Melville:  Pierre ya da Belirsizlik (2006, Necla Aytür, Ünal Aytür)

William Faulkner: Tapınak (2007)

Henry James: Kısa Romanlar Uzun Öyküler (2007, Necla Aytür, Ünal Aytur)

William Faulkner: Çılgın Palmiyeler (2011, Necla Aytür, Ünal Aytür)

William Faulkner: Yenilmeyenler (2012, Necla Aytür, Ünal Aytür)

Kaynakça

https://www.yapikrediyayinlari.com.tr/yazarlar/necla-aytur-2

https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/999239

http://dspace.yildiz.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/1/12229/2004.pdf?sequence=1

Kitaplar Arasında – Necla Aytür (2010)

Yazan

Büşra Kavlak