Ahmet Muhip Dıranas

Hakkında

Ahmet Muhip Dıranas’ın babası Sinoplu, annesi ise İstanbullu ’dur. Doğum tarihi bazı kaynaklarda 1908, bazı kaynaklarda ise 1909 olarak verilmektedir. Doğum yeri konusunda da belirsizlik vardır (İstanbul/Sinop). İlkokulun ilk üç sınıfını Sinop’ta okuyan Ahmet Muhip, tabiat sevgisini de burada kazandı. Bu tabiat sevgisinin izleri, daha sonra yazdığı şiirlerde ve yazılarda kendisini gösterdi.

Ahmet Muhip Dıranas’ın Sinop’ta bulunduğu çocukluk yıllarında Anadolu işgal altındaydı ve Milli Mücadele devam ediyordu. 1922 ilkbaharında Ankara’ya silah ve asker taşıyan kağnı kollarıyla birlikte yolculuk eden Ahmet Muhip Dıranas, bu yolculuğunda Milli Mücadele ruhunu derinden yaşadı. Kurtuluş sevincini Ankara’da yaşayan Ahmet Muhip Dıranas’ın gençliğinin büyük bir bölümü bu şehirde geçti. Ortaokul ve liseyi, o yıllarda “Taş Mektep” olarak bilinen Ankara Erkek Lisesi’nde okudu. Lise öğrenciliği sırasında, Faruk Nafiz Çamlıbel ve Ahmet Hamdi Tanpınar gibi edebiyatçıların öğrencisi oldu. Lise yıllarında yayınlanan ilk şiirleri Muhip Atalay imzasıyla çıktı. İlk şiirleri İçtihad ve Milli Mecmua’da basıldı. Bu yıllarda Ankara’daki edebiyat çevreleri üzerinde etkili olan edebiyat öğretmeni Ahmet Hamdi Tanpınar’ın verdiği Fransızca bir şiir kitabı sayesinde Baudelaire ile tanıştı ve bu Fransız şairinin etkisinde kaldı. Ankara’da maden mühendisi olarak çalışan şair Ahmet Kutsi Tecer ve liseden arkadaşı Samet Ağaoğlu ile birlikte 1929’da üç sayılık Hep Gençlik adlı bir dergi çıkardı. Ankara Erkek Lisesi öğrencileri tarafından 1930’den itibaren yayınlanan Sesimiz dergisinde de şiirlerini yayınladı. Bu şiirlerinde de Muhip Atalay imzasını kullandı. Bizim Gazete adıyla çıkardıkları sınıf gazetesinde ise şiirlerini Derviş adıyla yayınladı. Bu yıllarda yazdığı şiirleri yayınladığı bir diğer dergi ise Uyanış oldu. Kendisini üne kavuşturan şiirleri ise Görüş dergisinde yayınlanmaya başlayan şiirlerdir.

1930-1932 yıllarında Hakimiyet-i Milliye gazetesinde çalışan Ahmet Muhip Dıranas, 1931 yılında Ankara Erkek Lisesi’nden mezun oldu. Ankara Hukuk Fakültesi’ne iki sene devam eden Ahmet Muhip Dıranas, hukuk eğitimini yarıda bırakarak İstanbul’a yerleşti ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne devam etti. Ancak buradaki eğitimini de tamamlamadı. Esas edebiyat hayatının İstanbul’da başladığını söyleyen Ahmet Muhip Dıranas, bir yandan Edebiyat Fakültesi’ne devam ederken bir yandan da Güzel Sanatlar Akademisi’nde kütüphane müdürlüğü ve sonrasında Dolmabahçe Resim ve Heykel Müzesi’nde müdür yardımcılığı yaptı. Resim koleksiyoncusu olan ve kendisi de resim yapan Ahmet Muhip Dıranas’ın, Adolph Basler’den Cahit Sıtkı Tarancı ile birlikte çevirdikleri Fransa’da Müstakil Resim başlıklı iki ciltlik kitap 1937 yılında Güzel Sanatlar Akademisi yayını olarak basıldı. İstanbul’da Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli Kanık, Sait Faik Abasıyanık, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Baki Süha Edipoğlu ve Şevket Rado gibi dönemin genç şair ve yazarlarından oluşan bir edebi çevre içinde yer alan Ahmet Muhip Dıranas, bu yıllarda Fransızcasını ilerleterek Fransız ve Rus edebiyatını yakından tanıdı.

1940 yılında Münire Ülker ile evlenen Ahmet Muhip Dıranas, 1942’de Üç Kahraman adlı tek perdelik bir piyes yayınladı. Konusunu Milli Mücadele’den alan ve Fransızca’dan adapte edilen bu piyes Ankara Radyosu’nda oynandı.

Askerliğini 1942-1944 yılları arasında Ağrı Doğubeyazıt’ın Sürbehan köyünde yapan Ahmet Muhip Dıranas, Ağrı isimli uzun şiirini burada yazdı. Yine Ağrı’da yazdığı Gölgeler adlı oyunu 1946’da İstanbul Şehir Tiyatrosu tarafından sahnelendi. 1947 yılında yapılan CHP Piyes Yarışması’nda ikincilik ödülü alan bu eser aynı yıl Sanat ve Edebiyat gazetesinde tefrika edildi. O Böyle İstemezdi adlı oyununu da 1947 yılında yazdı. Askerlik dönüşü Çocuk Esirgeme Kurumu’nda çalışmaya başlayan Ahmet Muhip Dıranas’ın oyun ve roman çevirileri 1940-1962 yılları arasında yayınlandı.

1964 yılında, kendini kırılmış bir testiye benzettiği Testi adlı şiirini yayınlamasından sonra bazı dostlarının yardımı ile Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu üyeliğine getirilen Ahmet Muhip Dıranas 1972 yılında emekli oldu. Devlet Tiyatrosu Edebi Kurul Üyeliği ise ölümüne kadar devam etti. Ahmet Muhip Dıranas uzun yıllar boyunca hiç şiir kitabı yayınlamadı. Şiirleri, 1974 yılında Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından Şiirler adıyla yayınlandı. Tevfik Fikret’in sadeleştirdiği şiirleri 1975 yılında Kırık Saz adıyla aynı yayınevi tarafından yayınlandı. O Böyle İstemezdi adıyla kaleme aldığı oyununun adını Çıkmaz olarak değiştirerek Gölgeler ile birlikte tek kitapta Oyunlar adıyla 1977 yılında yine Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları arasında yayınladı. Gazete ve dergi yazıları ile ancak ölümünden sonra, 1994 yılında Yazılar adıyla yayınlandı.

21 Haziran 1980 tarihinde Ankara’da vefat eden Ahmet Muhip Dıranas, vasiyeti üzerine Sinop’ta toprağa verildi.

Çoğunlukla hece ölçüsüyle kaleme aldığı, ses ve ahenge önem verdiği şiirlerinde işlediği başlıca temalar; aşk, yalnızlık, hüzün, kaçış, ölüm, doğa sevgisi, yaşama sevgisi ve yurt sevgisi olarak sayılabilir. En bilinen şiiri 1984 yılında Yavuz Turgul tarafından sinema filmi olarak da çekilen Fahriye Abla olmakla birlikte, Olvido, Kar, Serenad, Selâm, Ağrı gibi şiirleri estetik yönleriyle ön plana çıkan, dikkate değer şiirleri olarak anılabilir.
 

Eserleri

Şiir

Şiirler (1974)

Kırık Saz (1975 T. Fikret’ten).

Tiyatro Oyunu

Gölgeler (1947)

O Böyle İstemezdi (1948 – Bu iki oyun Devlet Tiyatrosu ile İstanbul Şehir Tiyatrosu’nda oynanmıştır).

İnceleme

Fransa’da Müstakil Resim (1937 – İki Cilt C. Sıtkı ile birlikte).

Çeviriler

Fransa’da Müstakil Resim (2 Cilt) 1938. (Cahit Sıtkı Tarancı ile birlikte)
Abdal, Remzi Kitabevi, 1940. (Oyun)
Yaşadığımız Devir, 1942. (Roman)
Cehennem Kayası, 1943. (Roman)
Anna Bolton, 1945. (Roman)
Ecinniler (3 Cilt), 1958, 1960, 1963. (Servet Lünel ile birlikte) (Roman)
Finten, Maarif Vekâleti, Ankara, 1959 (Abdülhak Hâmit’ten uyarlama) (Oyun)
Kırık Saz (Tevfik Fikret’ten Seçilmiş Şiirler), 1975. (Şiir)

Çalar Saat, Charles BAUDELAIRE 1 (Şiir)

Aptal (1940 – Dostoyevski’den uyarlayanlar F. Neziere / S.W. Bienstock). (Oyun)

Kaynakça

https://uygulamaoteli.sinop.edu.tr/hayati/

https://www.turkedebiyati.org/ahmet-muhip-diranas/

Yazan

Büşra Kavlak