Muhsin Ertuğrul

Hakkında

d. 07 Mart 1892, İstanbul - ö. 29 Nisan 1979, İzmir. Oyuncu, yönetmen, yapımcı, oyun yazarı, çevirmen, eğitmen. Babası Hariciye Nezareti (Dışişleri Bakanlığı) veznedarlarından Hüseyin Hüsnü Bey, annesi Alman asıllı Fatma Dilruh Hanım’dır. Çeviri yaptığı Almancayı annesinden öğrendi. İstanbul Tefeyyüz Mektebi, Darüledep, Soğukçeşme ve Toptaşı Rüştiyesi ile Mercan İdadisi'nde eğitim alan Ertuğrul, çocuk yaşlarında meddah, Hacivat Karagöz ve orta oyunu gibi geleneksel sahne gösterilerine ilgi duymaya başladı. 1908’de sahnelenen Sherlock Holmes oyunundaki Uşak Bob rolü ile ilk kez sahneye çıktı. 1909 yılından itibaren profesyonel olarak oyunculuk yapmaya başladı. Tiyatro eğitimi için 1911’de Paris’e gitti. 1914'te Darülbedayi Osmani’nin (bugünki İstanbul Şehir Tiyatroları) kurulmasında rol oynadı ve sonrasında başyönetmenlik ve genel sanat yönetmenliği dahil birçok görevde çalıştı. 1918 yılında Türk tiyatrosu için Fransızca ve İngilizceden temsiller çevirmeye başladı. İlk kez Shakespeare’in Hamlet oyununu sahneye koydu ve Hamlet rolünü oynadı. Ankara Devlet Konservatuvarı’nda tiyatro öğretmeni olarak ders verdi. Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlüğü yaptı. Yurt dışında sinema ve tiyatro üzerinde araştırmalarda bulundu, Türkiye’de film yapım şirketleri kurdu ve onlarca filmin yönetmenlik, senaristlik ve yapımcılığını üstlendi. Türk sinemasında birçok alanda öncü oldu, ilklere imza attı. 1922-1940 yıllları arasında Türkiye’de film çeken tek yönetmen kendisi idi. Çeşitli illerde birçok tiyatronun açılmasında katkısı oldu, dersler verdi. Harbiye Açıkhava Tiyatrosu’nun açılmasını sağladı. 1931’de Tiyatro Meslek Okulu’nun kurucuları arasında yer aldı. İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda Türkiye'deki ilk düzenli çocuk oyunlarını başlattı. Muhsin Ertuğrul, çağdaş Türk tiyatrosunun kurucusu isimlerinden biri olarak tiyatro üzerine fikirlerini açıkladığı, oyunlar üzerine tahliller yaptığı, tiyatro eserlerini tanıttığı çok sayıda yazı kaleme aldı. Yazıları Temaşa, İctihad, Darülbedayi, Türk Tiyatrosu, Yedigün, Perde ve Sahne, Şehbal, Küçük Tiyatro, Tepebaşı Deneme Sahnesi Dergisi, Resimli Ay, İnci, Oyun, Türk Dili, Milliyet Sanat, Politika, Alkış, Yeni Ufuklar, Oturum, Ülkücü Öğretmen dergilerinde; Cumhuriyet, Akşam ve Vakit gazetelerinde yayımlandı. Yabancı dillerden çok sayıda tiyatro eseri çevirdi ve uyarladı. Ertuğrul'un sahnelenen fakat basılmayan çeviri piyesleri arasında; "Hortlaklar", "Kreutzer Sonat", "Hamlet", "İnsanın Hayatı", "Tosun", "Büyük Hala", "Tehlikeli Kadın", "Sözün Kısası", "Othello", "İki Efendinin Uşağı", "Meraklı Kadınlar", "Sen Öl Ben Yaşayayım" ve "Godot'yu Bekliyoruz" yer almaktadır. Eserlerinin arasında sahnelenen fakat basılmayan uyarlamalar ise; "Büyük Hata", "Kasırga", "Bir Macera", "Halkın Düşmanı", "Kaşif Efendi-Hoca", "Kafa Dağı Mebusu", "Maskaralar", "Yeni Allah", "İki Düşman" ve "Amcalar Eğleniyor"'dur. Çağdaş Türk tiyatrosunun temellerini atan Ertuğrul, tiyatro alanında verdiği hizmetler nedeniyle 1932'de Goethe Madalyası ile ödüllendirildi. 1971’de Devlet Kültür Armağanı’na layık görüldü. Muhsin Ertuğrul'a 23 Nisan 1979'da Ege Üniversitesi'nce fahri doktor payesi verildi. Sanatçı, unvanını almak ve sanat yaşamının 70. yıl kutlamalarına katılmak üzere gittiği İzmir’de geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etti. Vefatının ardından Harbiye Sahnesi’nin adı İstanbul Şehir Tiyatroları tarafından değiştirilerek Muhsin Ertuğrul Tiyatrosu adını aldı. 1997 yılından bu yana Afife Tiyatro Ödülleri kapsamında Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü verilmektedir.

Eserler

Oyun

Yasin Efendi (1918)

İntihar (1911)

Deneme-İnceleme

40 Yıl 40 Yazı (1949)

İnsan ve Tiyatro Üzerine "Gördüklerim" (1975)

Gerçeklerin Düşleri: Tiyatro Düşünceleri (1993)

Moskova Notları (2023)

Hatıra

Benden Sonra Tufan Olmasın (1989)

Eleştiri

Yeni Seyircilere Mahsus Tiyatro Kılavuzu (1940)

Tiyatro Yazıları (1986)

Çeviriler

Kistemaeckers, Henry: Uçurum (1900)

Strindberg, August: Fener Bekçileri (1918)

Andréyév, Léonidas: İhtilal: Bir Akıl Faciası (1926)

Muller, Hans: Renkli Fener (1926)

Strindberg, August: Cehennem: Acı Bir Vaka: 3 Fasılda (1926)

Casson, Herbert: Söz Söylemek Sanatı: Retorik (1937)

Strindberg, August: Baba (1937)

Ödülleri

Goethe Madalyası (1932)

Venedik 2. Uluslararası Film Şenliği Onur Ödülü (1934)

Devlet Kültür Armağanı (1971)

Ege Üniversitesi Fahri Doktor Payesi (1979)

Kaynakça

https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ertugrul-muhsin (Erişim Tarihi: Ocak 2024)

https://www.academia.edu/42887083/Sadece_Film_De%C4%9Fil_Kitap_da_%C3%87evirdi_Ertu%C4%9Frul_Muhsin_Efemera_Dergisi_Nisan_2020 (Erişim Tarihi: Ocak 2024)

https://www.istdergi.com/sehir/yasam/muhsin-ertugrul-130-yasinda (Erişim Tarihi: Ocak 2024)

https://www.nadirkitap.com/kitapara.php?ara=kitap&tip=kitap&ceviren=ERTU%D0RUL+MUHS%DDN&siralama=fiyatartan (Erişim Tarihi: Ocak 2024)

https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/modern-turk-tiyatrosunun-oncusu-muhsin-ertugrul/2224740 (Erişim Tarihi: Ocak 2024)

https://kultur.istanbul/tiyatroya-ve-sinemaya-adanmis-bir-hayat-muhsin-ertugrul/ (Erişim Tarihi: Ocak 2024)

Yazan

Melike Toptancı