Fatma Aliye

Hakkında

İstanbul'da 22 Ekim 1862'de doğmuş ve 13 Temmuz 1936'da ölen Fatma Aliye, Feriköy Mezarlığı'nda defnedilmiştir. 19. yüzyılın önemli Osmanlı devlet adamlarından biri olan Ahmet Cevdet Paşa ve Adviye Rabia Hanım'ın kızı, aynı zamanda yazar Emine Semiye'nin kardeşidir. Fatma Aliye, Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak bilinir.

Fatma Aliye, babasının eğitimine büyük önem verdiği bir ailede doğmuştur. Eğitimini özel hocaların gözetiminde alan Fatma Aliye, babasının ve Ahmet Mithat Efendi'nin ilgisi sayesinde büyümüş ve eğitilmiştir. Arapça ve Fransızca dersleri almış, İslam felsefesi okumuştur. Daha sonra yazma ilgisiyle beraber ilk yazılarına 10 yaşında başlamıştır. Birçok roman ve eser kaleme almıştır, en bilinenleri "Hayal ve Hakikat," "Muhadarat," "Nisvan-ı İslam," ve "Levayih-i Hayat" gibi eserlerdir. Bu eserlerde evlilik, aşk ve kadınların toplumdaki konumlarına odaklanmıştır. Aynı zamanda mektup tarzında roman yazan bir yenilikçidir. Anı, tarih ve felsefe kitapları da yazmış ve bazı eserleri Fransızca ve Arapçaya çevrilmiştir.

1878 yılında Kolağası Faik Bey ile evlenmiştir. Evlendikten sonra yazmaya başlamış, özellikle Fransızcadan yaptığı çeviriler ve ilk yazıları dikkat çekmiştir. Takma adlar kullanarak yazmış olsa da 1890'dan sonra kendi adıyla yazmaya başlamıştır. Hanımlara Mahsus Gazete, Tercüman-ı Hakikat, İkdam ve Sabah gibi gazetelerde yazıları yayımlanmıştır. Aynı zamanda toplumsal etkinliklere de katılmış, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında Cemiyet-i İmdadiye adlı bir yardım kuruluşu kurarak şehit ve gazi ailelerine yardım etmiştir. Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin de ilk kadın üyelerinden biridir.

Fatma Aliye, Osmanlı toplumunda kadınların statüsünü ele alarak, kadınların daha fazla eğitim alması ve çalışarak gelir elde etmesi gerektiğini savunmuştur. Bu konuları eserlerinde işlemiş ve kadınları toplumsal hayata kazandırmayı hedeflemiştir.

Fatma Aliye Hanım, George Ohnet adlı Fransız yazarın "Volonté" adlı romanını Türkçeye ilk çeviren kişidir. 1889'da bu çeviriyi yaparken "Bir Kadın" takma adını kullanmıştır. Bu çeviri önce dergilerde seri halinde yayınlanmış ve 1891'de kitap olarak basılmıştır. Fatma Aliye Hanım'ın matbuat dünyasına katkıda bulunan diğer çevirileri de bulunmaktadır ve bu çeviriler yazarın tanınmasına önemli katkı sağlamıştır. Bu çeviriler kitap boyutunda olmasa da yazarın tanınmasına katkı sağlamıştır. Fatma Aliye Hanım, daha sonraki çevirilerinde "Mütercime-i Meram," "Mütercime-i Meram Aliye," "Aliye," ve "Fatma Aliye" gibi farklı imzalar kullanmıştır. Kendini saklama ihtiyacı sadece Osmanlı toplum hayatında değil, Avrupa ülkelerinde de yazar olarak kadınlara alışılmamasından kaynaklanmaktadır.

Eserleri

Roman

Hayal ve Hakikat (Ahmet Mithat Efendi ile) (1892)

Muhdarat (1892)

Refet (1898)

Udî (1899)

Levayih-i Hayat (1899)

Enin (1910)

İnceleme

Teracim-i Ahval-i Felasife                     

Taaddüt-i Zevcat'a Zeyl

Tedkik-i Ecsâm

Ahmet Cevdet Paşa ve Zamanı

Diğer

İstila-yı İslam

Tarih-i OSmani'nin Bir Devre-i Mühimmesi: Kosova Zaferi Ankara Hezimeti

Nisvan-ı İslam (1893)

Çevirileri

Ohnet, Georges: Meram (Sadi Özgür ile) (1890)

Kaynakça

http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/meram-fatma-aliye-hanim-tees-1444

https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fatma-aliye

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/383746

Yazan

Büşra Kavlak