Ali Süha Delilbaşı

Hakkında

Ali Süha Delilbaşı 1887’de İstanbul’da doğmuş ve Şubat 1960’da vefat etmiştir. Türk doktor, yazar, çevirmen ve siyasetçidir. Darülfunûn Tıp Fakültesi mezunudur. Çeşitli illerde doktorluk, 1939-1947 yılları arasında TBMM VI. ve VII. Dönem Kütahya milletvekilliği ve Sağlık Bakanlığı Danışma Kurulu başkanlığı yapmıştır. Milletvekilliği döneminde özellikle Hasan Ali Yücel’e “Köy Enstitüleri Kanunu” konusunda büyük destekler vermiştir. Babası Akif Mustafa Paşa, annesi ise Fatma Azize Hanım’dır. Osmanlı ordusunda üst rütbeli bir asker olan Akif Paşa, Ali Süha Delilbaşı henüz 2 yaşındayken vefat etmiştir, bu durumun yarattığı içsel buhran ise edebiyata yönelmesini sağlamıştır. Fecr-i Âti topluluğunun temsilcilerinden birisi olan Ali Süha Delilbaşı, “Fecr-i Ati Encümen-i Edebisi Beyannamesi”ni imzalayan ilk isimlerden biridir. Fransızca ve İngilizce bilmektedir.

Delilbaşı, Fecr-i Ati topluluğunun ve anlayışının önemli bir parçası olan dil, edebiyat ve sanatın gelişmesine için değerli ve önemli yabancı eserleri Türkçeye kazandırmak ve böylece Türk edebiyatını Batı edebiyatına yaklaştırmak amacına hizmet ederek Molière başta olmak üzere Fransız yazarların eserlerini Türkçe’ye çevirmiştir. Çevirileri Remzi Kitabevi, Haşet Kitabevi, Ankara Halkevi Yayınları, Maarif Vekaleti Devlet Konservatuvarı Yayınları ve Maarif Vekaleti Yayınları (Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları) tarafından yayınlanmıştır. 

Fecr-i Atici topluluğunun diğer üyeleri gibi Delilbaşı da tiyatro ile ilgilenmiştir. 1946’da “Kaybolan Ses” adlı tiyatro oyununu yazan Delilbaşı ayrıca Şehirli Kız, Alev, Bir Günün Beyliği ve Okumuş Adam oyunlarını Fransızca’dan Türkçe’ye adapte etmiştir. Delilbaşı’nın kitaplaşmış çevirileri dışında Kanad dergisinde bir, Ülkü Halkevleri dergisinde de iki adet olmak üzere toplam üç çevirisi bulunmaktadır. Kanad dergisindeki çevirisi, “Victor Hugo” başlığıyla yayınlanmış olup Faguet’nin On Dokuzuncu Asır adlı kitabından alınmış ve Fransızcadan Türkçeye tercüme edilmiştir. Ülkü Halkevleri dergisindeki çeviri ise “Rus Edebiyatındaki Facia: Caadaef” başlığıyla yayınlanmıştır ve Delilbaşı, Charles Qunet’in Rusçadan Fransızcaya yaptığı çeviri üzerinden eseri Türkçeye çevirmiştir. Bir diğer çevirisi ise “Rus Edebiyatındaki Facia: Gogol ve Mişel Lermontof” adını taşımaktadır. Delilbaşı bu yazıyı da Fransızcadan tercüme etmiştir (Yılmaz, 51).

Delilbaşı’nın iki adet sözlük çalışması, bir romanı (İkinci Gençlik) bir de tiyatro oyunu (Kaybolan Ses) bulunmaktadır.

Eserleri

İkinci Gençlik (1923).

Kaybolan Ses (1946).

Sözlük Çalışmaları

Fransızca-Türkçe Resimli Büyük Dil Kılavuzu [Reşat Nuri Güntekin, İsmail Hami Danişmend ve Nurullah Ataç ile] (1935)

Türkçeden Fransızcaya Büyük Lügat (1944).

Fransız Edebiyatından Çevirileri

Dr. Appert: Çocukluk Hıfzıhsıhhası, Hal-i Sıhhatte Çocuk-Hasta Çocuk (1925)

Romains, Jules: Knock (1934)

Daudet, Alphonse: Şehirli Kız (1937)

Molière: Kibarlık Budalası (1937)

Kıstemaekers, Henry: Alev (1940)

Molière: Adamcıl (1940)

Noé, Yvon: Bir Günün Beyliği (1941)

Labiche, Eugéne: Okumuş Adam (1942)

Molière: Hekim Uçtu [Güzin Dikel ile] (1943)

Molière: Hekim Uçtu ve Soytarının Kıskançlığı (1943)

Delaporte, Jean: Vilayet Bütçesi (1944)

Molière: Bilgiç Kadınlar (1944)

Pagnol, Marcel: Marius (1945)

Boll, André: Tarihte Halk Tiyatrosu, Temaşası ve Eğlenceleri (1947)

Ferdinand, Roger: Hakim (1954)

Augier, Émile: Mösyö Poirier’nin Damadı (1955)

Japon Edebiyatından Çevirileri

Kakuzo, Okakura: Çayname (1944)

Yunan Edebiyatından Çevirileri

Aristofanes: Bulutlar (1957)

Kaynakça

Çakıroğlu, E., & Yalçın, M. (2001). Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. Yapı Kredi Yayınları.

Yılmaz, Y. (2023). Ali Süha Delilbaşı’nın Edebȋ Çalışmaları Üzerine Bir İnceleme. ÇAKÜTAD, 3 (1) 35-55. 

https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/delilbasi-ali-suha [Erişim: Kasım 2023]

https://www.biyografya.com/biyografi/5554 [Erişim: Kasım 2023]

https://www.turkedebiyatcilar.net/ali-suha-delilbasi-kimdir-hayati-eserleri [Erişim: Kasım 2023]

https://yasamoykusu.com/biyografi/alisuhadelilbasi [Erişim: Kasım 2023]

http://katalog.tdk.gov.tr/search?query=Delilba%C5%9F%C4%B1,%20Ali%20S%C3%BCha&field=author&isOriginal=false [Erişim: Kasım 2023]

https://kasif.mkutup.gov.tr/OpacArama.aspx?Ara=ali%20s%C3%BCha%20delilba%C5%9F%C4%B1&DtSrc=0&fld=-1&NvBar=0 [Erişim: Kasım 2023]

https://kutuphane.tbmm.gov.tr/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=an:%22157983%22 [Erişim: Kasım 2023]

Hazırlayan: Merve Engin KURT