Oktay Rifat

Hakkında

Gerçek adı Ali Oktay Rifat olan şair, yazar ve çevirmen 10 Haziran 1914 tarihinde Trabzon’da doğmuştur. Şair ve dilbilimci olan babası Salih Rıfat, Oktay Rifat’ın doğduğu dönemde Trabzon valiliği ve ilerleyen yıllarda da Türk Dil Kurumu’nun ilk kurucu başkanlığını yapmıştır. Annesi ie Hasar Enver Paşa’nın kızı Münevver Hanım’dır. Ailesinden dolayı sanat ile iç içe büyüyen, büyük dedesi Macar Hurşid Bey bir bestekâr, dedesi Albay Hasan Rıfat şair, amcası Ali Rıfat Bey değerli bir udî ve besteci, teyzesi Celile Hanım bir ressam olan şairin kuzeni ise ünlü şair olan Nazım Hikmet’tir. Oktay Rifat tabiri caizse sanatın içine doğmuş ve edebiyatla iç içe bir hayat yaşamıştır.

Bazı kaynaklarda soyadı ‘’Horozcu’’ olarak geçen yazar aslında hiçbir zaman böyle bir takma isim kullanmamıştır ya da hiçbir resmi evrakta soy ismi ‘’Horozcu’’ olarak geçmemiştir. Ailesinin Manastır’da ‘’Horozcu’’ olarak anılması, şairin soy isminin bazı kaynaklarda Horozcu olarak geçmesine sebep olmuştur.

Ankara’da farklı semtlerde oturduktan sonra, daha iyi bir eğitim alabilmek için İstanbul’a yerleşmiş ve dedesi Hasan Enver Paşa’nın Fransızca eğitim veren okulunda okumaya başlamıştır. Burada Fransızcayı öğrendikten sonra Ankara’ya ailesinin yanına geri dönmüş ve Latife Hanım İlk Mektebi’ne başlamıştır. 1925 yıllında da Taş Mektep olarak bilinen Ankara Lisesi’nde okumaya başlamış ve burada ünlü şair Orhan Veli Kanık ile samimiyetini ilerletmiş ve Melih Cevdet Anday ile tanışmıştır. Üç arkadaşın ilk edebi çalışmaları Ankara Lisesi’nin yayın organı olan ‘’Sesimiz’’ dergisinde yayımlanmıştır. Üç arkadaş, 1933 yılı Nisan ayından itibaren Sesimiz dergisinin dışında Oktay Rifat’ın amcası Cevat Rifat’ın İzmir’de baş muhabirliğini ve yazı işleri müdürlüğünü yaptığı İnkılâp dergisinde de yazı ve şiirlerini yayımlamaya başlamışlardır. Şair burada yazarken Oktay Samih Rifat takma adını kullanmıştır.

Ankara Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girmiş ve 1936 yılında buradan mezun olmuştur. Lise döneminde olduğu gibi üniversite döneminde de edebiyattan kopmamıştır. 1936 yılında Orhan Veli ve Melih Cevdet Anday ile şiir çalışmalarını yoğunlaştırmışlar ve yeni bir yazın tekniği ile yazdıkları şiirlerini Nahit Sırrı Örik ve Yaşar Nabi Nayır’ın yardımlarıyla Varlık Dergisi’nde yayımlanmaya başlamışlardır.

1937 yılında devlet sınavını kazanarak Siyasal Bilgiler eğitimi almak için Paris’e gitmiş fakat 1940 yılında, II. Dünya Savaşı nedeniyle eğitimini tamamlayamadan Türkiye’ye geri dönmüştür. Bir süre Maliye Bakanlığı'nda, bir süre de Basın Yayın Genel Müdürlüğü’nde çalışmıştır. 1941 yılında Melih Cevdet Anday ve Orhan Veli ile birlikte önsözünde üçlünün şiire dair görüşlerinin yer aldığı ‘’Garip’’ isimli şiir kitabını çıkartmışlardır. Böylece de ‘’Garip Akımı’’ başlamıştır.

1955 yılında İstanbul’a taşınan şair burada da avukat olarak çalışmış, aynı zamanda da eser vermeye ve çevirilerine devam etmiştir. 1956 yılında yayımladığı ‘’Perçemli Sokak’’ isimli kitabı ile ‘’İkinci Yeni’’ şiir akımına yönelmiş ve Garip Akımı’ndan tamamen kopmuştur.  1961 yılında T.C. Devlet Demiryolları’nda çalışmaya başlamış ve 1973 yılında emekli olana kadar burada çalışmaya devam etmiştir. Fransızcadan çeviriler yapan çevirmen Sabiha Rıfat ile evli olan şair, hayatının son günlerine dek eser vermeye devam etmiş ve 1988 yılında İstanbul’da hayatını kaybetmiştir.

Şiirlerinin ve yayımladığı kitapların yanı sıra birçok önemli yazarın eserlerini çevirmiştir. 1960-1966 yılları arasında çeviri ve tiyatro çalışmalarına yoğunlaşmıştır. 1960’lı yıllardan itibaren Yunan ve Latin ozanlarına yönelip onlardan çeviriler yapmış ve bu çevirilerini 1963’te ‘’Latin Ozanlarından Çeviriler’’ ve 1964'te ‘’Yunan Antologyası’’ isimleriyle kitaba dönüştürmüştür. Ayrıca Fransızca ve Rusça’dan da çeviriler yapan şair, Turgenyev, Moliere, Balzac gibi önemli isimlerin eserlerini Türkçeye kazandırmıştır.

Eserleri

Garip (1941)

Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üzerine Şiirler (1945)

Güzelleme (1945)

Aşağı Yukarı (1952)

Karga ile Tilki (1954)

Perçemli Sokak (1956)

Âşık Merdiveni (1958)

Birtakım İnsanlar (1961)

İkilik (1963)

Elleri Var Özgürlüğün (1966)       

Kadınlar Arasında ya da Fettah Paşalar (1966)

Üçlerden Size (1968)

Şiirler (1969)      

Üçlerden Size (1968)

Yeni Şiirler (1973)       

Bir Kadının Penceresinden (1976)

Çobanıl Şiirler (1976)  

Bir Cıgara İçimi (1979)

Elifli (1980)

Danaburnu (1980)      

Denize Doğru Konuşma (1982)       

Bay Lear (1982)

Bizler (1983)

Taraça (1983)

Gündelik (1984)

Arabalı Kadın (1984)

Dilsiz ve Çıplak (1984)

Tek Katlı Evler (1985)

Bensiz (1985)

O Evler Yıkıldı (1985)

O Yol Mavidir (1986)

Dal Dilenci Deniz (1986)

Koca Bir Yaz (1987)

Toplu Oyunlar (Kadınlar Arasında, Birtakım İnsanlar, Atlarla Filler, Çil Horoz, Yağmur Sıkıntısı)(1988)  

Şiir Konuşması (1992)

Bütün Şiirleri I (1999)

Bütün Şiirleri II (1999)

Şevket Rado’ya Mektuplar (2002) [Orhan Veli ve Melih Cevdet Anday ile birlikte]

Nara Benzerdin (2002)

Bir Aşka Vuran Güneş – Seçme Şiirler (2008)

Bayraklarımı Çektim (2014)

Bu Dünya Herkese Güzel (Dışarıda Kalan Şiirler) (2016)

Çevirileri

Molière, Jean-Baptiste Poquelin: Sevda Hekim (1943)       

Musset, Alfred: Bir Kapı Ya Açık Durmalı Ya Kapalı (1943)

Turgenyev, İvan Sergeviç: İlk Aşk (1944)

Turgenyev, İvan Sergeviç: Klara Miliç (1944) [Erol Güney ile birlikte çevirmiştir.]

Mauriac, François: Gecenin Sonu (1945) 

De Balzac, Honore: Mutlak Peşinde (1945) [Sabiha Rifat ile birlikte]

De Balzac, Honore: Louis Lambert (1946)

De Balzac, Honore: Modeste Mignon (1947)

Molière, Jean-Baptiste Poquelin: Şanlı Âşıklar (1950)       

Batıdan Şiirler (1953)

Giraudoux, Jean: Elektra (1959)

Simenon, Georges: Kanaldaki Ev (1959)

Latin Ozanlarından Çeviri (1963)

Yunan Antologyası (1964)

Yunan Antologyası ve Latin Ozanlarından Çeviriler (1986)

Gece Yazı (Batı Şiirinden Çevirirler) (1994)       

Kaynakça

https://tr.wikipedia.org/wiki/Oktay_Rifat (Erişim: 02.05.2021)

http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/oktay-rifat (Erişim: 02.05.2021)

https://www.biyografya.com/biyografi/8382 (Erişim: 02.05.2021)

http://www.toplukatalog.gov.tr/index.php?_f=1&the_page=1&cwid=2&keyword=oktay+rifat+&tokat_search_field=3&order=5&command=Tara#1 (Erişim: 02.05.2021)

https://kasif.mkutup.gov.tr/OpacArama.aspx?Ara=oktay%20rifat&DtSrc=0&fld=-1&NvBar=0 (Erişim: 02.05.2021)

https://www.nadirkitap.com/kitapara_sonuc.php?kelime=oktay+rifat (Erişim: 02.05.2021)

Yazan

İpek ÇABUKEL