Selami İzzet Sedes

Hakkında

Yazar, şair, gazeteci ve çevirmen. Selami İzzet Sedes 1896 yılında İstanbul’da doğar. İlköğrenimine 1906’da Tefeyyüz Mektebi’nde başlar ve sonrasında 1910’da Burhan-i Terakkî’de devam eder. Galatasaray Lisesi’nden mezun olur ve 1917’de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ndeki öğrenimi yarıda bırakır. Öğrenimi esnasında iyi derece Fransızca öğrenir ve Fransız edebiyatı etkisinde kalır.

Edebi hayatına 1917 yılında Fağfur isimli bir sanat dergisi çıkartarak başlar ve 1917-1918 yıllarında Servet-i Fünûn’da şiir ve hikayeleri yayımlanır. 1918 yılında gazetecilik hayatına Akşam gazetesiyle başlar, gazetenin yirmi yıllık basın dönemi boyunca (1918-1938) Sedes’in, pek çok telif, tercüme, adapte hikâye ve romanları, tiyatro ve edebiyat eleştirileri ve röportajları yayımlanır. 1928-1929 yılları arasında aynı gazetenin sorumlu müdürü olur. Görevi esnasında Milliyet, Son Posta ve Cumhuriyet gibi gazetelerde yazıları yayımlanır. 1918 yılında Mehmet Rauf’un kızı Fatma Nihal Hanım ile evlenir.

İlk tercüme ettiği eser Jül Klarti’nin Küçük Jak adlı romanıdır. Küçük Jak 1922 senesinde, Akşam gazetesinde 55 sayı tefrika edilir, bu tercümeden sonra yazarın telif hikayelere, romanlara ve gazete yazılarına ağırlık verdiği görülür. 1933 yılında başlayan asıl tercüme macerası, ölümünün bir yıl öncesine kadar otuz yıl boyunca sürer. Sedes, bu otuz yıllık süreçte 29 yazarın 77 eserini dilimize kazandırır.

Selami İzzet 1929 yılında yeni bir lügat ortaya koymaya çalışan Dil Devrimi’nin çabalarının yetersiz veya yanlış olduğunu düşünür, özellikle Fransızca Larousse’daki Fransızca kelimelere Türkçe karşılıklar bulmayı eleştirir. Her iki milletin kendi bilinçlerindeki fikirlere göre kelimelerle konuşup yazdığını ve buna göre lisanın mantığının kendiliğinden doğduğunu öne sürer.

Selami İzzet, Muhsin Ertuğrul ile Schiller ve Shakespeare üzerine yaptığı edebi münakaşada, yabancı bir eseri anlayabilmenin en önemli kuralının eserinin hedef okuyucunun anlayabileceği şekilde tercüme edilmesinden geçtiğini belirtir ve “Her memleket, Shakespeare’i evvela yadırgamış ve nihayet hakkı ile tercüme ettikten sonra benimsemiştir.” der. Konuyla ilgili oğlu İzzet Sedes’in aktardığına göre, Alphonse Dauet gibi Fransız roman ve hikâye yazılarını da seven Sedes, dile sadık kalamayacağını düşünerek bu tarz edebi çevirileri yapmamayı tercih eder.

Behçet Necatigil, Sedes’in Fransız Maurice Leblanc’tan Arsen Lüpen ve İngiliz Conen Doyle’den Sherlock Holmes polis ve dedektif roman çevirileriyle tanındığını belirtir. Arsen Lüpen’i Türkçeye kazandıran Sedes ile ilgili, Yusuf Ziya Ortaç ise Türk okurunun ünlü Fransız yazarlarının çoğunu Sedes’in kalemiyle tanıdığını söyler.

1945 yılında Son Posta’da çalışmaya başlar ve 1946-1949 yılları arasında aynı gazetede Yazı İşleri Müdürlüğü yapar. Gazetedeki görevinden sonra 1950-1952 yıllarında Anadolu Ajansı’nda başyazar olarak çalışmaya başlar. 1953 yılında Ankara’ya giderek İş Bankası Genel Müdürlüğü’nde sözleşmeli olarak Yayım ve Reklam Müdürü olur.

1956’da İstanbul’a döner ve ölümüne dek Milliyet gazetesinde çalışır. Milliyet gazetesinde pek çok yazarın romanını Türkçeye çevirir veya uyarlar. Bu gazetede 1956-1963 yılları arasında geniş çapta yayımlanan tek tür, Sedes’in tercüme ve adapteleri olur. 46 yıl boyunca gazetecilik yapan Sedes, ailesinin geçimini sağlamak için yazarlık ve çevirmenlik de yapar.

Sedes, 13 Mayıs 1964 yılında gırtlak kanseri nedeniyle Fenerbahçe’deki evinde vefat eder.

Eserleri

Aşkım Günahımdır (1926)

Haydutzâde Cin Ali Bey’in Hatıratı (1926)

Babil Melikesi (1926)

Menekşe Demeti (1926)

Ağustos Böceği (1926)

Gönül Ferman Dinlemez (1930)

Külkedisi Evlendi (1931)

Küçük Hanım’ın Kısmeti (1932)

Canım Ayşe (1933)

Kalbimin Roman (1938)

Okşanmayan Kadın (1944)

Gönül Acısı (1944)

Çevirileri

Klarti, Jül: Küçük Jak (1922)

LeBlanc, Maurice: Arsen Lüpen’in Maceraları (1933)

Maupassant, Guy de: Aile Dostu (1938)

Raushning, F.Hermann: Hitler Bana Dedi ki (1940)

Prèvost, Marcel: Kalbe Gömülen Aşk (1944)

LeBlanc, Maurice: Altın Üçgen ve Kupanın Yedilisi Arsen Lüpen (1944)

LeBlanc, Maurice: Arsen Lüpen (1944)

Dumas Fils, Alexander: Maznunun Hatıraları (1944)

De la Hire, Jean: İki Çocuğun Devrialemi (1946)

Regnier, Henri de: Aşk Korkusu (1947)

Zèvaco, Michel: Sihirbaz: Nostradamüs (1953)

Zèvaco, Michel: Cehennem Yolcuları (1955)

Boileau, Pierre: Esrarengiz Şifre (1955)

Schissgall, Oscar: Cehennem Zebanisi (1955)

Zèvaco, Michel: Don Juan (1957)

Zèvaco, Michel: Kralın Gözdesi (1957)

Dumas Père, Alexander: Üç Silahşörler (1957)

Chabrier, Agnès: Yeşil Saadet (1957)

Dumas Père, Alexander: Üç Silahşörler Ayrılıyor (1957)

Doyle, Sir Arthur Conan: Baskerviller’in Köpeği (1958)

Doyle, Sir Arthur Conan: Dehşet Saçan Mektuplar (1958)

Doyle, Sir Arthur Conan: Dörtlerin Esrarı (1958)

Doyle, Sir Arthur Conan: Gümüş Alev (1958)

Doyle, Sir Arthur Conan: Kanlı Yolda Üç Erkek (1958)

Doyle, Sir Arthur Conan: Kırmızı Keklik (1958)

Dumas Père, Alexander: Üç Silahşörler Buluşuyor (1958)

Dumas Père, Alexander: Üç Silahşörlerin Sonu (1958)

LeBlanc, Maurice: Altın Üçgen: Arsen Lüpen (1958)

LeBlanc, Maurice: Arsen Lüpen İstanbul’da (1958)

Simenon, Georges: Gölgesini Kaybeden Adam (1959)

Verne, Jules: Doksan Yedi Saatte Aya Seyahat (1959)

Chabrier, Agnès: Bir Rüzgâr Esti (1961)

De Kobra, Maurice: Kadınları Büyüleyen Erkek (1962)

Lees, Marguerite: Hayır Doktor, Hayır (1962)

Richard, Frank: Otuz Sekiz Kadın (1962)

Chabrier, Agnès: Ve Dudaklarım Öptü (1962)

Closs, Micheline: Aşk Kaçanı Kovalar (1963)

Rochefort, Christiane: Şehvet Dindi (1963)

Couvreur, Andre: Yaşayan Ölü (1963)

Cronin, Joseph Archibald: Cennetin Anahtarları (1964)

Kaynakça

http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sedes-selami-izzet [Erişim: 29.05. 2021]

https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=OF14dOyFPlP9hbCx5P-flA&no=OF14dOyFPlP9hbCx5P-flA [Erişim: 29.05. 2021]

https://www.biyografya.com/biyografi/13830 [Erişim: 29.05. 2021]

http://www.oktayaras.com/selami-izzet-sedes/tr/29593 [Erişim: 29.05. 2021]

https://turuz.com/storage/Dictionary/2015/0655-_Sozluk_Shairler_Ve_Yazichilar_Sozlughu_Shukran_Kurdakul.pdf [Erişim: 29.05. 2021]

http://www.millikutuphane.gov.tr/ [Erişim: 29.05. 2021]

http://www.toplukatalog.gov.tr/ [Erişim: 29.05. 2021]

Yazan

Perçem Yünten