Pir Mehmet bin Evrenos bin Nureddin Zaifi
Hakkında
Adı Mehmed’dir; babasının adı Evrenos, dedesinin adı Nûreddin’dir. Lakabı Talışman Hoca olup Zaîfî-i Rûmî diye şöhret bulmuştur. Üsküp yakınlarındaki Karatova’da doğdu. 1543 yazdığı Kitâb-ı Nigâristân’dan doğum yılının 900 (1494-95) olduğu anlaşılmaktadır.Ünlü akıncı ailesi Evrenosoğulları’na mensup olduğuna dair izler vardır. Otobiyografik eseri Sergüzeşt’e göre çok küçük yaşta iken babasından eğitim aldı. Ardından tahsiline Kadı Bedreddin’in yanında devam etti. Edirne ve Bursa’dan sonra İstanbul’da Sahn-ı Semân medresesinde öğrenim gördü. Dönemin tanınmış âlimlerinden Zenbilli Ali Efendi’den mülâzım oldu. Bir süre Defterdar Abdüsselâm Çelebi’nin oğlu Ahmed Çelebi’ye ders verdi ,ayrıca müstensihlik yaptı. Hocasının ölümünün ardından Halvetiyye’nin Sünbüliyye koluna intisap ederek tasavvuf yoluna girdi. Müderrisliğe Yenice-i Vardar’daki Mûsâ Bey Medresesi’nde başladı. İki yıl sonra İstanbul’a döndü.
Hâmisi Mehmed Paşa’nın davetiyle Kanûnî Sultan Süleyman’ın Bağdat seferine katılarak Sivas, Diyarbekir ve Tebriz’e gitti. Dönüşte Diyarbekir Ziyâiyye Medresesi’nde müderrislik yaptı. Mehmed Paşa, Anadolu beylerbeyi olunca onunla birlikte Kütahya’ya gitti. Ardından Kanûnî’nin Korfu seferine iştirak etti. Plevne Mihaloğlu Medresesi’nde müderrislik yaparken bir kısım eserlerini yazdı. Yine Mehmed Paşa’nın vezirliğinde Yenice-i Vardar’daki Ahmed Bey Medresesi’ne geçti. Ertesi yıl İstanbul’a dönerek kazaskere mülâzım oldu. Ardından Edirne Hacıhasanzâde Medresesi’ne tayin edildi. İki yıl sonra İstanbul Dâvud Paşa Medresesi’ne nakledildi. Ardından görevlendirildiği İznik Orhan Gazi Medresesi’nden emekliye ayrıldı. Ömrünün çoğunu mansıp beklemekle geçiren Zaîfî 1 Ocak 1557 son eserini tamamlamasının ardından 10 Ocak 1557 tarihinde vefat etmiştir. Kaynaklarda bir erkek kardeşiyle Abdullah Mehmed adında bir oğlundan söz edilir. Cüsseli ve kuvvetli bir bünyeye sahip olmasına rağmen “Zaîfî” mahlasını niçin kullandığı bilinmemektedir. Farsçadan Osmanlıcaya çeviri yapmıştır.
Eserleri
Kitâb-ı Bâğ-ı Behişt
Divan
Sergüzeşt-i Zaîfî
Gülşen-i Mülûk
Münşeât
Risâle-i İmtihâniyye
Risâle-i Vücûdiyye
Suret-i Vakfiye-i İbn-i Mihâl Bey
Sabru’l-Mesâyib
Çevirileri
Gevheri , Abdülazîz : Cevâhirnâme
Şîrâzî ,Sa‘dî-yi : Kitâb-ı Nigâristân (1553)
Attâr, Ferîdüddin : Gülşen-i Sîmurg
Attâr, Ferîdüddin : Bostân-ı Nesâyih
Kaynak
https://islamansiklopedisi.org.tr/zaifi (Erişim 16.05.2021)
http://turkoloji.cu.edu.tr/ESKI%20TURK%20%20EDEBIYATI/vedat_ali_tok_gulsenmuluk.pdf (erişim 16.05.2021)
Hazırlayan: Kaan Çiğdem
